Historia Wielkopolski widziana poprzez doświadczenia kobiet

Wystawa prezentuje wybrane aspekty historii Wielkopolski od X do XX wieku, ukazując je poprzez biografie kobiet oraz materialne świadectwa życia codziennego. Punktem wyjścia stały się losy dziewięciu bohaterek reprezentujących kolejne epoki i różne formy kobiecej aktywności. Ich historie pozwalają spojrzeć na dzieje regionu z perspektywy doświadczeń, które rzadziej stają się głównym tematem narracji historycznej.

Ekspozycja wpisuje się w wieloletnie badania Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy nad dziedzictwem Wielkopolski. Nie stanowi pełnego przeglądu dziejów kobiet ani historii regionu, lecz autorską interpretację wybranych zagadnień, opartą na źródłach historycznych, archeologicznych i materialnym dziedzictwie. Dobór bohaterek nie miał na celu stworzenia galerii najwybitniejszych postaci, lecz ukazanie różnorodnych sposobów uczestnictwa kobiet w życiu społecznym, religijnym, kulturalnym i naukowym na przestrzeni niemal tysiąca lat.

Dziedzictwo odczytywane poprzez obiekty

Narrację współtworzą zabytki archeologiczne, dzieła sztuki, archiwalia, fotografie oraz przedmioty codziennego użytku pochodzące ze zbiorów Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy i instytucji współpracujących. Towarzyszą im stroje historyczne, autorskie kompozycje zapachowe oraz materiały multimedialne.

Prezentowane obiekty nie pełnią wyłącznie funkcji ilustracyjnej. Stanowią źródła do poznania życia kobiet, ich miejsca w społeczeństwie, możliwości działania oraz przemian kulturowych zachodzących w Wielkopolsce na przestrzeni kolejnych stuleci. Nie wszystkie odnoszą się bezpośrednio do bohaterek wystawy — wiele z nich ukazuje kontekst historyczny, materialny i obyczajowy epok, w których żyły.

Dobór eksponatów podporządkowano nie rekonstrukcji biografii poszczególnych postaci, lecz ukazaniu środowiska społecznego i kulturowego, które współtworzyło ich doświadczenia.

Opowieść prowadzona przez epoki

Chronologia porządkuje narrację wystawy, lecz nie stanowi jej jedynego klucza interpretacyjnego. Każde stanowisko koncentruje się na odmiennym aspekcie doświadczeń kobiet — od życia dworskiego i religijnego, przez codzienność, edukację i działalność społeczną, po literaturę, sztukę, medycynę i służbę drugiemu człowiekowi.

Wspólnie tworzą one opowieść o historii Wielkopolski widzianej poprzez losy kobiet reprezentujących różne środowiska społeczne, epoki i możliwości działania.

Zaproszenie do refleksji

Ostatnim elementem ekspozycji jest lustro. Nie stanowi ono eksponatu, lecz zamyka narrację wystawy, kierując uwagę zwiedzających ku relacji między przeszłością a współczesnością. Zachęca do refleksji nad tym, w jaki sposób historia kształtuje pamięć, tożsamość i sposób postrzegania własnego miejsca w świecie.

Bohaterki wystawy

Wystawa przedstawia dziewięć kobiet, których losy pozwalają spojrzeć na historię Wielkopolski z różnych perspektyw:

• Świętosława – Piastówna na dworach Północy. Tożsamość Świętosławy pozostaje przedmiotem badań historyków. Część badaczy utożsamia ją z występującą w tradycji skandynawskiej Sygrydą Storrådą, królową Szwecji i Danii oraz matką Knuta Wielkiego. Rozproszone i nie zawsze zgodne źródła sprawiają, że jej biografia pozostaje jedną z najbardziej intrygujących zagadek wczesnego średniowiecza.
• Błogosławiona Jolenta – Księżna Wielkopolski. Kult Jolenty rozwijał się w Gnieźnie już w średniowieczu, jednak jego formalne zatwierdzenie nastąpiło dopiero w 1827 roku, za pontyfikatu papieża Leona XII. Do dziś pozostaje jedną z patronek archidiecezji gnieźnieńskiej.
• Zielarki z Gorzuchowa – Jeden z ostatnich procesów o czary. Proces kobiet z Gorzuchowa z 1761 roku należał do ostatnich procesów o czary w Wielkopolsce. Toczył się w czasie, gdy w wielu krajach Europy coraz częściej podważano wiarygodność podobnych oskarżeń oraz zasadność stosowania tortur w postępowaniu sądowym.
• Emilia Sczaniecka – „Generałowa” bez stopnia wojskowego. Choć Emilia Sczaniecka nie pełniła funkcji wojskowej, uczestnicy powstań nazywali ją „generałową”. Przydomek odnosił się do jej zdolności organizacyjnych, zaangażowania w tworzenie zaplecza medycznego oraz opieki nad rannymi podczas kolejnych zrywów niepodległościowych. 
• Helena Modrzejewska – Kariera na dwóch kontynentach. Po wyjeździe do Stanów Zjednoczonych Helena Modrzejewska rozpoczęła intensywną naukę języka angielskiego i w krótkim czasie rozpoczęła występy na amerykańskich scenach. Jako Helena Modjeska zdobyła międzynarodowe uznanie przede wszystkim dzięki rolom w dramatach Williama Szekspira.
• Maria Konopnicka – Utrzymywała rodzinę z pracy pisarskiej. Po rozstaniu z mężem Maria Konopnicka samodzielnie utrzymywała siebie i sześcioro dzieci z pracy literackiej, publicystycznej i redakcyjnej. W drugiej połowie XIX wieku niezależność ekonomiczna kobiet oparta na działalności intelektualnej należała do rzadkości.
• Jadwiga Zamoyska – Edukacja połączona z praktyką. Jadwiga Zamoyska uważała, że wykształcenie kobiet powinno przygotowywać je zarówno do życia rodzinnego, jak i odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym. Założona przez nią Szkoła Domowej Pracy Kobiet łączyła naukę z pracą praktyczną oraz wychowaniem opartym na odpowiedzialności i służbie wspólnemu dobru.
• Maria Dąbrowska – Od Russowa do Serbinowa. Rodzinny Russów i okolice Kalisza stały się jednym z głównych źródeł inspiracji dla świata przedstawionego w Nocach i dniach. Literackim odpowiednikiem Russowa był Serbinów, dzięki czemu krajobraz południowej Wielkopolski na trwałe zapisał się w historii polskiej literatury.
• Wanda Błeńska – Lekarka z Buluby. Przez ponad czterdzieści lat Wanda Błeńska pracowała w Ugandzie, lecząc osoby chore na trąd i szkoląc miejscowy personel medyczny. Jej działalność łączyła pracę lekarską z edukacją i rozwojem lokalnej opieki zdrowotnej. Podkreślała znaczenie bezpośredniego kontaktu z pacjentami oraz sprzeciwiała się ich społecznemu wykluczeniu.

Kurator wystawy: Agnieszka Ziebarth

Konsultacja merytoryczna: dr Andrzej Kowalczyk

Zabytki prezentowane na wystawie pochodzą ze zbiorów: Archidiecezji Poznańskiej, Biblioteki Kórnickiej PAN, Klasztoru Franciszkanów w Gnieźnie, Muzeum Historii Ubioru w Poznaniu, Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi oraz Muzeum Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.

Wystawa „Córki czasu. Słowianki, Wielkopolanki, Europejki” będzie dostępna dla zwiedzających od 28 sierpnia 2026 r. do 30 kwietnia 2027 r. w Siedzibie Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy (Dziekanowice 32).

Źródło: MPP na Lednicy