ReklamaA1-2ReklamaA1-3

Pochodzenie nazw wielkopolskich miejscowości – naukowo i na wesoło

Ekspresowo S5Historia29 sierpnia 2023, 11:00   red. Daniel Sypniewski3123 odsłon0 Komentarzy
Pochodzenie nazw wielkopolskich miejscowości – naukowo i na wesoło
 fot. Daniel Sypniewski

Będąc małym chłopcem, jeździłem z rodzicami samochodem na wakacje. Podczas tych podróży mijaliśmy różne miejscowości. Nazwy niektórych z nich mnie ciekawiły, inne zaś bawiły. Pytałem rodziców, dlaczego mijane przez nas miasteczka i wioski tak właśnie się nazywają. Oni wiedzieć tego nie mogli, ale na poczekaniu wymyślali różne historyjki, z których śmialiśmy się do łez. Zabawę tę polecam na długie rodzinne podróżowanie autem. Z pewnością poruszy naszą wyobraźnię, umili trudy podróży i choć na chwilę odciągnie dzieci od telefonów komórkowych.

Nazwy miejscowości nie biorą się znikąd. Wywodzą się od imion, nazwisk, przezwisk ich dawnych właścicieli, od wykonywanych zawodów oraz charakterystycznych miejsc topograficznych, jak: rzeki, jeziora, bagna, wzgórza itp. Pierwszą miejscowością na terenach dzisiejszej Polski utrwaloną pisemnie jest Kalisz. Miasto owe wspomniał, na kartach swego dzieła zatytułowanego "Geografia", nie byle kto, bo sam Ptolemeusz - grecki geograf i astronom. Później, w początku drugiego tysiąclecia, nazwy miast pojawiły się w dziełach niemieckiego biskupa Thietmara, w Bulli gnieźnieńskiej z 1136 r. papieża Innocentego II, w kronikach Galla Anonima czy Janka z Czarnkowa. Potem poszło już gładko i o nazwach miejscowości dowiadujemy się z ksiąg dochodów, spisów majątkowych, archiwów parafialnych i rejestrów podatkowych.

Opowiem dziś tylko o niektórych nazwach wielkopolskich miejscowości. Ich kolejność będzie przypadkowa i niealfabetyczna. Bardziej kierowałem się swoją sympatią do bliskich mi miejsc.

Murowana Goślina

Jadąc na ukochaną działkę, zawsze zatrzymuję się w Murowanej Goślinie. Chętnie robię zakupy w tutejszym sklepie wędkarskim. Uwielbiam też chleb z miejscowej piekarni. Posmarowany domowym smalcem sporządzonym przez mojego brata według ściśle tajnej i pilnie przez niego strzeżonej receptury, jest daniem świata! Miasto w 1989 r. obchodziło 600-lecie, ale dawno temu było miastem dość biednym i traktowanym jako wieś. W miasteczku zbudowano kilka domów murowanych, a że mieszkańcy chcieli żyć godniej, postanowili podnieść rangę swego miasta przez dodanie do pierwszego członu nazwy Goślina (dawniej Gostla, Gośla od imienia Gościsława) nazwy Murowana. Trzeba przyznać, że Murowana Goślina brzmi dumniej.

Gać

Malutka wioska o nazwie Gać jest położona w pobliżu mojej działki. Kto się o tym dowiedział, zawsze boki zrywał ze śmiechu i dokuczał mi: "Masz działkę w Gaciach. Ha, ha, ha...” Mi jakoś do śmiechu z tego powodu nie było. Wydawać się może, że nazwa ta wzięła się od męskiej lub żeńskiej części intymnej garderoby. Otóż nie! Słowo gać w dawnych czasach, w dawnej polszczyźnie oznaczało groblę, most lub bród. Obok wsi znajduje się Jezioro Gackie, tereny bagniste i rzeczka, więc rzeczywiście mogła tu kiedyś istnieć przeprawa przez trudno dostępne wody. Wioska obecnie liczy trzy gospodarstwa, ale w średniowieczu była to ważna osada z własną parafią.

Sławica

Na przeciwległym brzegu Jeziora Gackiego znajduje się wieś Sławica. Nazwa Sławica może kojarzyć się z wysławianiem kogoś, tym bardziej, że obok niej leży wieś o nazwie Sława. I tu znowu ciekawostka, ponieważ: sława, sławica, sławie czy sławka były dawniej nazwami rzecznymi oznaczającymi ... wodę.

Skoki

Osiem kilometrów dalej znajduje się miasto Skoki. Skąd nazwa? Może było tu kiedyś wiele zajęcy? Może bankierzy mieli tu trudne życie? Może miasto założył Stefczyk? Wyobraźnia może w tym przypadku zaszaleć, ale udokumentowanym faktem jest, że w roku 1367 Kazimierz Wielki wydał pozwolenie na budowę Januszowi z Podlesia miasta "... w dąbrowie zwanej Skoki..." Nazwa nie oznacza dąbrowy czy jakiegoś innego lasu, lecz ma związek z właścicielem dawnej wsi, który miał przezwisko Skok.

Niedźwiedziny

Oj zapomniałem, że bliżej, niedaleko Sławicy, leży wioska o nazwie Niedźwiedziny. Czyżby niedźwiedzie? Już myślicie, że to podstęp i pewnie nazwa pochodzi od jakiegoś właściciela wsi z mocno owłosionym torsem i plecami. Tym razem nazwa odnosi się bezpośrednio do niedźwiedzi. Jak podają ludowe przekazy, okolice były dawniej terenem nieprzebranych dziewiczych lasów, w których żyły nie tylko niedźwiedzie, ale nawet i tury

Rogoźno

Jedziemy dalej do Rogoźna. Jest to miasto królewskie. Przez krótki okres było siedzibą króla Przemysła II, który zresztą został zamordowany w pobliskim lesie przez Nałęczów i Zarembów oraz pomocnych im brandenburczyków. Miasto leży nad Jeziorem Rogozińskim dość mocno zarośniętym przez roślinę zwaną pałką wodną. Właśnie od tej rośliny wzięło nazwę. Rogoża, rogoza, rogózia to stare gwarowe słowa oznaczające tę roślinę.

Wągrowiec

Wągrowiec to brzydka nazwa pięknego wszak miasta i źle kojarzy z wadą skóry i krostami. Choć dzisiejsze skojarzenia są błędne, to prawdziwa etymologia nazwy Wągrowca jest również niesympatyczna. Nazwę swą miasto zawdzięcza bowiem gzom czyli muchom końskim, uciążliwym owadom zwanym dawniej wągrami. Wylęgarnie miały w pobliskim jeziorze.

Na koniec, tak w wielkim skrócie, przytoczę objaśnienia pochodzenia nazw kilku miast wielkopolskich. Oborniki to nie nawóz w liczbie mnogiej, ale zagrodzony teren, w którym przetrzymywane było rogate bydło. Kostrzyn to coś ostrego. Dawniej kostra oznaczało: ostry, ościsty, szpikulec, a do dziś kostrzewa to ostra trawa. Trzemeszno ma wdzięczną nazwę, stanowiącą nie lada wyzwanie dla uczących się języka polskiego obcokrajowców. A wzięła się ona od czeremchy - literackiej nazwy silnie pachnącego kwiatu. Ważniejsze miasta w Polsce szczyciły się tym, że odbywał się w nich targ.

Nazwy miast zaskakują, zadziwiają i śmieszą. Trzymajcie jednak skojarzenia na uwięzi, szczególnie te erotyczne. I bawcie się dobrze. Wyobraźnia ma wielką moc - rozwija, buduje, choć czasami przyprawia o głupawkę i dobrze! Głupawką więc zakończę - nie chciałbym mieszkać w Białymkale, Mosznie, Pupkach, Zadkach czy Suchych Cipkach. Zaręczam, że to nie żart i są to prawdziwe nazwy miejscowości, widniejące na poważnych mapach.


Jak się czujesz po przeczytaniu tego artykułu ? Głosów: 126

  • 114
    Czuje się - ZADOWOLONY
    ZADOWOLONY
  • 3
    Czuje się - ZASKOCZONY
    ZASKOCZONY
  • 3
    Czuje się - POINFORMOWANY
    POINFORMOWANY
  • 3
    Czuje się - OBOJĘTNY
    OBOJĘTNY
  • 1
    Czuje się - SMUTNY
    SMUTNY
  • 1
    Czuje się - WKURZONY
    WKURZONY
  • 1
    Czuje się - BRAK SŁÓW
    BRAK SŁÓW

Daj nam znać

Jeśli coś Cię na Pojezierzu zafascynowało, wzburzyło lub chcesz się tym podzielić z czytelnikami naszego serwisu
Daj nam znać
ReklamaB2ReklamaB3ReklamaB4
ReklamaA3