Gniezno w swojej historii może poszczycić się wieloma wspaniałymi postaciami. Wielu z nich ma swoje ulice, skwery, place, o kilku przypominają okolicznościowe tablice, a jeszcze inni są wyciągani z otchłani niepamięci przez lokalnych pasjonatów historii. Ale są tacy o których - dziwnym trafem - nikt nie wspomina. Dlaczego? Odpowiedzi jest wiele… Jedną z takich postaci, która dla Gniezna zrobiła bardzo dużo dobrego, a o której mało się mówi, który nie ma ulicy, skweru czy placu jest Julian Suski, starosta gnieźnieński i prezydent Gniezna.
Julian Suski urodził się 20 lipca 1894 roku w Żeraniu (obecnie dzielnica Warszawy). Jego rodzicami byli: Wiktor Chebda-Suski herbu Pomian z Wielkopolski i Julia z domu Zielińska herbu Ciołek z Turowic na Grójecczyźnie. Dzieciństwo spędził u dziadków we dworze w Turowicach, gdzie zdobył podstawowe wykształcenie. Z kolei nauka w gimnazjum odbywała się już w prywatnych szkołach w Warszawie. W 1911 roku podjął studia na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej.
Wybuch I wojny światowej spowodował przerwanie studiów. Po powołaniu do armii carskiej Suski trafił na tereny obecnej zachodniej Ukrainy. W 1917 roku stał się świadkiem rozpadu armii rosyjskiej na skutek rewolucji bolszewickiej. Wówczas wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej (III Korpus Polski).
W 1918 roku podjął pracę w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w Warszawie, gdzie jego zadaniem było tworzenie od podstaw struktur Policji Państwowej. Później pracował nad nowym podziałem administracyjnym państwa. Na przełomie 1923 i 1924 roku uzyskał dyplom w zakresie prawa i ekonomii.
12 lipca 1919 roku zmienił stan cywilny i poślubił Helenę z domu Grobicką, pochodzącą z Siedleckiego. Mieli dwie córki: Julię (rocznik 1928) i Marię Magdalenę (rocznik 1932).
W okresie studiów, służby wojskowej i pracy w MSW spotykał się z wieloma działaczami i czołowymi politykami różnych partii, takimi jak Józef Beck, z którym przyjaźnił się w czasie studiów na politechnice, czy legioniści Piłsudskiego poznani w MSW. Nigdy jednak nie wstąpił do żadnej partii.
W maju 1932 roku został oddelegowany na urząd starosty gnieźnieńskiego. – Moje lata pobytu w Gnieźnie układały się na ogół pomyślnie. Stopniowo zbliżałem się ze wszystkim mającymi znaczenie w powiecie. Z wieloma w mieście i w powiecie nawiązałem przyjazne, a nawet zażyłe stosunki. Z innymi, dla których „przyjaźń” ze starostą mogą być kompromitująca w ich politycznej opozycyjnej działalności, starałem się zetknąć na polu pracy społecznej, pomagając w ich działalności, gdy na to zasługiwała i nawet podkreślając ich zasługi, gdy wiedziałem, że pochwały z moich ust nie mogły im zaszkodzić w ich „pryncypalnym” stanowisku opozycyjnym. Szkodziło mi to trochę w oczach ortodoksyjnych prorządowców, ale lojalne stanowisko gnieźnieńskiego odnowionego BBWR i Strzelca nie pozwoliło na terenie wojewódzkim zbytnio krytykować mojej polityki. Zresztą wojewoda Raczyński całkowicie popierał moje posunięcia, a obawa rzekomego posiadania „oparcia” u góry, w Warszawie, sprawiła, że pozostawiono mnie samemu sobie – czytamy we wspomnieniach J. Suskiego pt. „W służbie publicznej na dwóch kontynentach” wydanych w Toronto w 1982 roku.
Pobyt w Gnieźnie oznaczał dla Juliana Suskiego również nawiązanie licznych kontaktów z kapitułą prymasowską w Gnieźnie oraz osobistych kontaktów z prymasem Augustem Hlondem i ks. bp. Antonim Laubitzem.
W 1934 roku, przez kilka miesięcy, J. Suski sprawował również urząd komisarycznego prezydenta Gniezna. – Z niechęcią podjąłem tę nową funkcję. Przez cztery miesiące przewodniczyłem obradom rady miejskiej i doprowadziłem w końcu do wybrania stałego prezydenta Leona Barciszewskiego – wspomina J. Suski.
W trakcie pobytu w Gnieźnie, J. Suski miał doskonałe relacje z największymi właścicielami ziemskimi, takimi jak hr. Zygmunt Skórzewski z Czerniejewa, Leon Żółtowski z Niechanowa, baron Heinrich Wilhelm von Sprenger, Jan Chełmicki z Pomarzan, czy Stanisław Chełmicki z Zakrzewa.
Doskonałe relacje łączyły go także z Bolesławem Kasprowiczem, właścicielem słynnej wytworni wódek, Tadeuszem Śliwińskim - dyrektorem cukrowni, czy gen. Tadeuszem Malinowski, dowódcą gnieźnieńskiego garnizonu.
J. Suski miał również bardzo dobre relacje z Janem Jenkiem, dyrektorem Komunalnej Kasy Oszczędności w Gnieźnie, o którym w swoich wspomnieniach napisał, że „zachował go we wdzięcznej pamięci”.
W 1936 roku został przeniesiony na stanowisko starosty bydgoskiego, które pełnił do 3 września 1939 roku. Wówczas opuścił miasto i pojechał w kierunku Warszawy. W kolejnych miesiącach był poszukiwany przez Niemców. W listopadzie 1939 roku, wraz ze starszą córką, przedostał się na zachód Europy. We Francji wstąpił do polskiego wojska, a po jej kapitulacji trafił do Wielkiej Brytanii. Po urlopowaniu ze służby wojskowej w 1943 roku, został oddelegowany do placówki polskiej w Kairze, gdzie służył pomocą polskim uchodźcom w całej Afryce i na Bliskim Wschodzie.
Po zakończeniu działań wojennych w Europie przeniósł się do Nicei i Paryża. W 1951 roku definitywnie opuścił Europę i osiedlił się w Calgary w Kanadzie, gdzie po wielu latach rozłąki, spotkał się z żoną i córkami. W 1954 roku został urzędnikiem zarządu miasta Edmonton, gdzie pracował do chwili przejścia na emeryturę w 1962 roku.
Zmarł 21 marca 1978 roku, w wieku 84 lat. Pochowany został u podnóża Gór Skalistych na cmentarzu w miasteczku Canmore niedaleko Calgary.
O swoim pobycie w Gnieźnie i powiecie gnieźnieńskim napisał we wspomnieniach: – Pobyt w Gnieźnie pozostał w mojej pamięci jako jeden z najmilszych okresów w moim życiu. Powszechna przyjaźń i życzliwość, jaką byliśmy otoczeni, liczne stosunki towarzyskie nawiązane z wieloma rodzinami w mieście i powiecie, uczyniły dla nas z Gniezna niemal miejsce rodzinne. Może miały tutaj wpływy jakieś daleki związki krwi z Wielkopolską, tradycje Chebdów z Nieświeża czy inne sprawy, ale czułem się w Gnieźnie naprawdę jak w domu, w daleko większym stopniu jak w warszawie, w której się wychowywałem (…) W roku 1935 dowiedziałem się, że ministerstwo zamierza mnie przenieść do Bydgoszczy. Był to awans (…) Ale żałowałem Gniezna i tylko z niechęcią zgodziłem się na to przeniesienie i w roku 1936 objąłem moje nowe stanowisko.
Serwis pojezierze24.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy i opinii. Prosimy o zamieszczanie komentarzy dotyczących danej tematyki dyskusji. Wpisy niezwiązane z tematem, wulgarne, obraźliwe, naruszające prawo będą usuwane.
Artykuł nie ma jeszcze komentarzy, bądź pierwszy!